Orhan Pamuk - Noce zarazy
Noce zarazy to powieść, której akcja rozgrywa się u schyłku imperium osmańskiego, która pokazuje, co dzieje się z ludźmi, gdy do drzwi puka śmiertelna choroba.
Początkowo sądziłam, że nowa książka Pamuka jest konsekwencją zakończonej niedawno pandemii. W wywiadzie, który przeprowadził z nim z Michał Nogaś, noblista wyznał jednak, że pomysł jej napisania przyszedł do niego już 30 lat temu; to czas nie był odpowiedni. Nadszedł teraz. „Powieść była gotowa 14 miesięcy po przejęciu przez COVID kontroli
nad światem”.
Jedną z ciekawych postaci jest główny inspektor sanitarny Bonkowski Pasza, który zostaje wysłany przez sułtana Abdulhamida II na wyspę Minger do opanowania dżumy. Zostaje jednak na wyspie zamordowany i na jego miejsce przybywa mąż sułtanki Pakize, który ma zająć się zarazą i rozwiązać zagadkę morderstwa.
Bonkowski Pasza to postać historyczna. Potomek polskich emigrantów bardziej znany jest w Turcji niż w Polsce,
a właściwie u nas w ogóle nie jest znany. Był pierwszym chemikiem sułtana, głównym inspektorem sanitarnym oraz twórcą współczesnej farmacji. Skutecznie walczył z epidemiami, potrafił przekonywać władze do wprowadzania kwarantanny. Był zaufanym człowiekiem sułtana, biznesmenem i społecznikiem. W rzeczywistości nie został zamordowany. W powieści jednak ginie i jego śmierć rozpoczyna pobyt na wyspie Minger bratanicy sułtana oraz jej męża. Wiedza Bonkowskiego Paszy (znana mężowi sułtanki, który jest lekarzemq) oraz jego autorytet rzutują na sposoby radzenia sobie z dżumą przez władze Mingeru. I właściwie o tym jest ta książka. „W warunkach prawie ostatecznych ludziom puszczają hamulce, odsłaniają się”.
Początkowo nikt nie wierzy w istnienie zarazy, pierwsze ofiary są ignorowane (według oficjalnej wersji umarły na inne choroby). Gdy zarazie już nie da się zaprzeczyć, wybucha panika. Władze decydują się na wprowadzenie kwarantanny,
ale nie wszyscy chcą się temu podporządkować. Nie brakuje silnych społecznie jednostek, które starają się przeciwstawiać powodując bunty. A lęk przed utratą władzy prowadzi do tragedii; zwykłych ludzi i władców. Na wyspę Minger patrzy z niepokojem cały świat. Zaraza nie może się z niej wydostać, w przeciwnym razie rozprzestrzeni się w całej Europie. Śmiertelne zagrożenie zmienia wyspę i życie jej mieszkańców. „Epidemia to odcięcie, zaburzenie funkcjonowania świata, jaki znamy. Lubię przyglądać się temu, co w takim momencie dzieje się z ludźmi, jak bardzo potrafią zmienić swoje zachowania i do czego są wówczas zdolni”.
*Wszystkie cytaty (wypowiedzi Orhana Pamuka) pochodzą z wywiadu Michała Nogasia z noblistą zamieszczonego w „Magazyn. Książki do czytania” nr 3,
czerwiec 2023.
Ewa Herchel
000946
